وکیوم تراپی زخم (NPWT) چیست؟
وکیوم تراپی زخم (Negative Pressure Wound Therapy) که به اختصار NPWT یا VAC Therapy نامیده میشود، یک سیستم درمانی بسته است. در این روش، یک فوم مخصوص داخل حفره زخم قرار میگیرد و توسط یک فیلم شفاف (پانسمان ثانویه) کاملاً مهر و موم میشود. سپس دستگاه مکنده با ایجاد فشار منفی (خلاء)، لبههای زخم را به هم نزدیک کرده و فرآیند ترمیم بافت را فعال میکند.
این روش امروزه به استاندارد طلایی برای درمان زخم پای دیابتی و زخمهای پس از جراحی تبدیل شده است.
مکانیسم اثر: وکیوم چگونه زخم را میبندد؟
دستگاه وکیوم با اعمال فشاری بین -50 تا -150 میلیمتر جیوه (mmHg) چهار اتفاق مهم را در بستر زخم رقم میزند:
- Macro-deformation (تغییر شکل ظاهری): لبههای زخم به صورت فیزیکی به هم کشیده میشوند و سایز زخم کوچک میشود.
- Micro-deformation (تغییر شکل سلولی): سلولهای بستر زخم تحت کشش قرار گرفته و دستور تقسیم سلولی (Mitosis) صادر میکنند.
- تخلیه اگزودا: ترشحات عفونی و مایعات میانبافتی که حاوی فاکتورهای بازدارنده رشد هستند، تخلیه میشوند.
- آنژیوژنز (Rerfusion): مویرگهای خونی جدید ساخته شده و اکسیژنرسانی به بافت تا ۴ برابر افزایش مییابد.
تجربه بالینی پرستار هومپیتال:
«در بیمارانی که زخمهای عمیق با ترشح زیاد دارند، معمولاً پس از ۴۸ ساعت اول استفاده از وکیوم، کاهش چشمگیر ترشحات و قرمز شدن بستر زخم (نشانهی سلامت) را مشاهده میکنیم. مهمترین نکته این است که دستگاه نباید خاموش شود؛ خاموشی بیش از ۲ ساعت میتواند باعث عفونت مجدد شود.»
چه زخمهایی با وکیوم درمان میشوند؟ (اندیکاسیونها)
طبق پروتکلهای FDA و تجربیات بالینی، NPWT برای موارد زیر بسیار مؤثر است:
- زخم پای دیابتی: به خصوص پس از دبریدمان (برداشتن بافت مرده).
- زخم بستر (فشاری): استیج ۳ و ۴ که حفره عمیق دارند.
- زخمهای ترومایی: ناشی از تصادفات و شکستگیهای باز.
- زخمهای جراحی باز مانده (Dehisced Wounds): زخمهایی که بخیه آنها باز شده است.
- پیوند پوست (Graft): جهت فیکس کردن پوست پیوندی روی بستر گیرنده.
مراحل انجام وکیوم تراپی (گامبهگام)
انجام این کار نیاز به مهارت تخصصی دارد و توسط پرستار در منزل یا کلینیک زخم انجام میشود:
۱. آمادهسازی بستر زخم
ابتدا بافتهای نکروز و مرده باید کاملاً دبرید (تراشیده) شوند. وکیوم روی بافت مرده سیاه یا زرد نباید گذاشته شود.
۲. برش فوم (Foam)
فوم پلیاورتان (معمولاً سیاه یا سفید) باید دقیقاً به اندازه حفره زخم برش داده شود. فوم نباید روی پوست سالم اطراف قرار گیرد.
۳. سیل کردن (Sealing)
با استفاده از چسبهای شفاف مخصوص (Drape)، روی فوم و حدود ۳ تا ۵ سانتیمتر از پوست اطراف پوشانده میشود تا کاملاً ایزوله شود.
۴. اتصال پد و روشن کردن دستگاه
پد مکنده (Sucker) روی سوراخ ایجاد شده در چسب قرار میگیرد و به دستگاه متصل میشود. پس از روشن شدن، فوم باید جمع شده و سفت شود (مانند وکیوم بستهبندی).
موارد ممنوعه (کنترااندیکاسیونها)
هشدار: استفاده از وکیوم در موارد زیر ممنوع است و میتواند خطرناک باشد:
- وجود بافت نکروز (سیاه) یا اسلاف (زرد) زیاد در زخم (ابتدا باید دبرید شود).
- استئومیلیت درمان نشده (عفونت استخوان).
- رگهای خونی، اعصاب یا ارگانهای حیاتی باز و بدون حفاظ.
- فیستولهای غیرانتریک و ناشناخته.
- بیماران با اختلالات انعقادی شدید یا خونریزی فعال.
مراقبتهای پرستاری دستگاه وکیوم در منزل
اگر بیمار شما در منزل تحت درمان NPWT است، به این نکات توجه کنید:
- صدای نشتی: اگر دستگاه صدای "هیس" میدهد یا آلارم Leak میزند، یعنی چسب جایی باز شده است. با دست فشار دهید یا نوار چسب اضافه بزنید.
- رنگ ترشحات: ترشحات باید شفاف یا زرد کمرنگ باشد. اگر خون روشن و زیاد در مخزن دیدید، فوراً دستگاه را خاموش و با پزشک تماس بگیرید.
- تعویض پانسمان: فوم وکیوم معمولاً هر ۴۸ تا ۷۲ ساعت باید تعویض شود.
- درد بیمار: در لحظه روشن شدن دستگاه ممکن است درد خفیفی ایجاد شود که طبیعی است، اما درد مداوم نیاز به تنظیم فشار دارد.
نیاز به وکیوم تراپی زخم در منزل دارید؟
تیم متخصصان زخم هومپیتال با پیشرفتهترین دستگاههای NPWT آماده خدمترسانی در منزل شما هستند. مشاوره اولیه رایگان است.
پرسشهای متداول (FAQ)
آیا وکیوم تراپی درد دارد؟
در لحظات اولیه ایجاد مکش ممکن است کمی احساس کشش یا درد خفیف ایجاد شود که سریع برطرف میشود. اگر درد ادامه داشت، فشار دستگاه باید توسط پرستار کاهش یابد.
هزینه وکیوم تراپی زخم چقدر است؟
هزینه بستگی به نوع دستگاه (اجاره یا خرید)، وسعت زخم و تعداد تعویض پانسمان دارد. کیتهای مصرفی (فوم و لوله) هزینه جداگانه دارند. برای قیمت دقیق با هومپیتال تماس بگیرید.
دستگاه وکیوم چند روز باید روی زخم بماند؟
طول درمان معمولاً بین ۲ تا ۴ هفته است، اما دستگاه باید ۲۴ ساعته روشن باشد و پانسمان هر ۲ تا ۳ روز تعویض شود.
