آموزش کامل و مرحله‌به‌مرحله سوند ادراری در منزل همراه با ریسک‌ها، فواید، علت‌های سونداژ و پاسخ به 20 سؤال رایج

مقدمه

سلامت دستگاه ادراری یکی از مؤلفه های حیاتی در حفظ تعادل و عملکرد صحیح بدن انسان است. گاهی اوقات، به دلایل پزشکی مختلف، توانایی طبیعی بدن برای دفع ادرار دچار اختلال میشود. در چنین شرایطی، ابزاری پزشکی به نام  سوند ادراری Catheter Urinary  وارد عمل میشود تا راهی ایمن و کنترل شده برای تخلیه مثانه فراهم آورد.

در این مقاله جامع که مطابق با استانداردهای علمی و تخصصی سایتهای مرجع پزشکی  تهیه شده است، به بررسی دقیق سوند ادراری چیست، انواع آن، کاربردها، نحوه مراقبت اصولی و خطرات احتمالی خواهیم پرداخت. هدف ما ارائه اطالعاتی دقیق، قابل فهم برای بیماران و همراهان، و مبتنی بر شواهد است تا دغدغههای شما در این زمینه به درستی پاسخ داده شودسوند ادراری یکی از رایج‌ترین اقدامات پرستاری در منزل است؛ اقدامی که اگر درست انجام شود، زندگی بیمار را ساده‌تر می‌کند و اگر اشتباه انجام شود، می‌تواند منجر به عفونت شدید، آسیب مجرا و حتی بستری شدن شود. این مقاله بر اساس گایدلاین‌های بین‌المللی 2024–2025 و تجربه واقعی پرستاران هومپیتال نوشته شده است.

سوند ادراری چیست؟

سوند ادراری لوله‌ای باریک، استریل و انعطاف‌پذیر است که از مواد زیست سازگارمانند لاتکس، سیلیکون یا پیویسی ساخته میشود. وظیفه اصلی این وسیله، برقراری یک مسیر ارتباطی بین مثانه ( محل ذخیره ادرار) و محیط خارج از بدن است تا ادرار به صورت مداوم یا متناوب تخلیه شود برای تخلیه ادرار از مثانه استفاده می‌شود؛ زمانی که بیمار به‌طور طبیعی قادر به دفع ادرار نیست یا پایش حجم ادرار ضرورت پزشکی دارد.

انواع کاربردهای سوند ادراری

• احتباس ادراری حاد یا مزمن
• بزرگی پروستات
• ناتوانی حرکتی یا سکته
• پایش دقیق خروجی ادرار
• مراقبت بیماران پس از جراحی

انواع سوند ادراری

سوندها بر اساس جنس، طول، قطر، سایز( که با واحد شارژ یا فرنچ اندازهگیری میشود) و نحوه باقی ماندن در بدن، به دسته های مختلفی تقسیم میشوند.

 انتخاب نوع سوند کاملا به تشخیص پزشک و شرایط بالینی بیمار بستگی دارد

سوند فولی (Foley)

سوند فولی مشهورترین و پرکاربردترین نوع سوند است که به صورت طولانی  در بدن باقی میماند( معمولا برای چند روز تا چند هفته )

کاربرد: تخلیه مداوم مثانه در بیمارانی که نیاز به پایش دقیق خروجی ادرار دارند . (مانند بخشهای مراقبتهای ویژه یا پس از جراحیهای بزرگ)

سوند نلاتون

سوند نلاتون، برخلاف سوند فولی، فاقد بالن نگهدارنده است. این نوع سوند اغلب برای تخلیه موقت مثانه استفاده میشود .

سوند سه‌راهه (Catheter way-Three)

این نوع سوند، که نوع پیشرفته ای از سوند فولی محسوب میشود، دارای سه مجرا لومن است

1. لومن اول: برای خروج ادرار

2. لومن دوم: برای باد کردن بالن نگهدارنده در مثانه

3. لومن سوم: برای تزریق محلولهای شستشو

    

آیا سوندگذاری در منزل کار درستی است؟

✅ بله، اما فقط در شرایط مشخص و توسط فرد آموزش‌دیده. ❌ انجام خودسرانه آن توسط خانواده بدون آموزش، یکی از شایع‌ترین علل عفونت ادراری است.

آموزش مرحله‌به‌مرحله سوند ادراری در منزل

مرحله 1: آماده‌سازی

• شستن دست‌ها حداقل 30 ثانیه
• استفاده از دستکش استریل
• آماده‌سازی سوند، لوبریکانت، کیسه ادرار

مرحله 2: ضدعفونی

محل خروج ادرار باید با گاز استریل به‌صورت یک‌طرفه تمیز شود.

مرحله 3: وارد کردن سوند

سوند به‌آرامی و بدون فشار وارد می‌شود. در صورت درد یا مقاومت باید فوراً متوقف شود.

مرحله 4: تثبیت و اتصال کیسه

پس از مشاهده خروج ادرار، بالن سوند پر و کیسه متصل می‌شود.

ریسک‌ها و عوارض احتمالی

• عفونت ادراری (CAUTI)
• آسیب مجرا
• نشت ادرار
• انسداد سوند
• درد و خونریزی

چگونه از عوارض پیشگیری کنیم؟

• بهداشت روزانه ناحیه
• تخلیه منظم کیسه
• عدم تعویض خودسرانه
• مصرف مایعات کافی

چه زمانی مراجعه فوری به پزشک ضروری است؟

• قطع کامل ادرار
• تب و لرز
• خونریزی واضح
• درد شدید شکم یا لگن

پاسخ به 20 سؤال رایج درباره سوند ادراری

نقش خدمات پرستاری در منزل hompital.ir

منابع علمی

• WHO – Urinary Catheter Care Guidelines (2024)
• CDC – Catheter-Associated Urinary Tract Infections
• Mayo Clinic – Urinary Catheterization
• NHS UK – Living with a Catheter
• EAU Guidelines on Urology (2025)
• UpToDate – Indwelling Urinary Catheters